DOĞU BATI  Sayı:37 (Mayıs-Haziran-Temmuz) 2006  
 

İÇİNDEKİLER:

 

Entelektüel Olmak ya da Olmamanın Sosyolojik Belirlemeleri Üzerine Bir Deneme

Nur Vergin

9

Türk Aydını ve Tarihle Barışmak

Ali Akay

37

Atay, Meriç, Tanpınar
Marjinallikten Non-Konformizme Oğuz Atay Eserlerinde Entelektüel

Berrin Koyuncu Lorasdağı ve Hilal Onur İnce

63

Bir Mâbed Bekçisi: Cemil Meriç

Dücane Cündioğlu

89

Bir Entelektüel Olarak Tanpınar

Berkiz Berksoy

111

Nostalji
Malraux'nun Enver Paşa'sı ya da Doğu'da Entelektüellik Sorunsalı

Kemal Özmen

135

Rusya, Almanya ve Türkiye'de Büyük Bir Kozmopolit Entelektüel ve Eylemci: Helphand - Parvus

M. Asım Karaömerlioğlu

157

Soruşturma ve Söyleşi
Dokuz Soruda Türk Aydını

 

181

Agnes Heller ile 'Bir Ahlâk Kuramı' Adlı Üçlemesi Üzerine Söyleşi

Koray Tütüncü ve Ertürk Demirel

190

Kenz
Batı Düşüncesinde İki Entelekt

Aliye Kovanlıkaya

205

Foucault ve Entelektüeller

Reyhan Atasü Topçuoğlu

221

 

EDİTÖR'DEN:

TANIDIK YABANCILAR:

ENTELEKTÜELLER

Bir  hayat tarzı ve üslup oluşturma, ayrıksı durabilme ve konformizmin iktidara göz kırptığı çoğu yerde muhalif kalabilme, entelektüellerin zihin dünyamıza tat kattığı kimi özelliklerindendir. Entelektüellerin muhtelif tanımları verilmiştir. En başta onun bilgisi salt bilgi birikiminin kıyısında kümelenmemiştir. Konunun uzmanı olmak ya da kamuoyu önünde nice­liğe ilişkin bir performans sergilemek ‘münevver’ bir aklın ölçüsü sayıl­ma­mıştır. O başka kaygıları gündeme taşımak için vardı ve bilginin öte­sinde bir ‘vicdan’ meselesi devreye giriyordu. 19. yüzyıl Rusya’sında “Halka Doğru” yürüyen inteligentsia tabaka, sefalet içerisinde yüzen milyonların kalbi olmuştu. Entelektüel kimi kaygılarla kamuoyu önünde nev-zuhur ederken toplumla kendi arasında kaçınılmaz bir ‘kopuş’ süre­cini de başlatıyordu. Statüko ile marjinaliteyi iki ayrı uca yerleştiren bir gerilimdi bu... Bu süreç, ister tek başına bilinçli ve iradî bir hâl alsın, isterse koşulların ve statükonun dışlaması sonucu halkın ve cemaatlerin önünde ‘yabancı’ ve ‘kışkırtıcı’ aydın karakterleri yaratsın, bütün mesele bu ‘kopuş’u hangi zihniyet düzeyinde yorumlamamız gerektiğidir? Eğer ente­lektüellerde basit anlamıyla bir tutarlılık, bağlılık aramak gere­ke­cek­se böyle bir çaba boşunadır. Geçmişteki hatırı sayılır entelektüellerin biyografileri, onların başlangıç yerleri ile geldikleri son nokta arasında büyük farklılıklar olduğuna işaret ediyor. Ve en ilginç sorular da, bir ce­ma­atin üyeleri tarafından değil etraflarından yalıtılmış, bir topluluğun ref­lek­sine göre davranmayan bu kişiler tarafınca ortaya atılmıştır. Gramsci’nin, Sartre’ın, Said’in, Ülgener veya Mardin’in yaşamlarından hareketle onların bir entelektüel olarak hafızalarda yer edinmiş olması, geniş birikimlerinin yanında kitleleri uyandıracak özgün, panzehir fikirler üret­me­lerindendir.  

Doğu Batı’nın üç ciltlik Entelektüeller sayısını yayına hazırlarken, Türkiye’de ideal anlamıyla entelektüel bir kaygının varlığından söz edilemeyeceğini gördük. Neredeyse tüm tartışmalar belirli bir kurgunun içerisinde yer alma mücadelesine dönüşmüştür. Türkiye’de entelektüeller giderek birbirine benzeyen, aynı dili kullanan, aynı gündemle meşgul olan karakterler hâline gelmiştir. Artık kamuoyunu bağımsız entelek­tü­el­ler değil, cemaatler belirlemektedir. Homojenliğe doğru giden bir yolda, entelektüel bireyin en büyük harcı, yani sorgulama kabiliyeti, tepkisi ve heyecanı elinden alınmıştır. Prestijli mevkilerden ortalama bir bakış açısı, ortalama bir sistem eleştirisi getirmek yeterli görünmektedir. Ne muhalif ve müdahil tepkileri dile getirecek güçlü bir ses yükselmekte, ne de bu sesin alt perdesini oluşturacak belirli bir akla ve sistematiğe hizmet eden yapıtlar üretilmektedir.

Bu durum bizlere, Tanzimat’tan beri süregelen tanıdık bir sendromu çağ­rıştırmaktadır. Klasik Türk romanlarında müzminleşmiş aydın profil­lerine sıklıkla rastlamak mümkündür. Recaizade Mahmud veya Hüseyin Rahmi’nin romanlarında, aydınımızın içinde bulunduğu kriz genellikle ‘yabancılaşma’ sorunu başlığı altında ele alınmıştır. Esasen bir kavram olarak ‘yabancılaşma’, bütünsel bir tavır alıştır. Her türlü bilgi ile kurulan sorunlu bir ilişkidir. Bizim örneğimizde, yüceltilen ile küçümsenen, kabul edilen ile reddedilen, bütünsel bir bilginin, bütünsel bir yabancılaşmanın çerçevesine sığmamakta, farklı yönlere bakan bir güç ve otorite ilişkisi  kurulmaktadır. Bu durum bazen Batılı bir düşünürün, hiç bilmeyenler için takdim ediliş şeklinde de tezahür edebilir. Böylelikle, Türk aydını, bir yandan küçümseyici bir bakışla toplumla kendi arasındaki elitist mesa­fe­si­ni korurken, diğer yandan bilinçaltında kendinden üstün olarak kod­la­dığı Batılı bilgi formları karşısında aynı tavrı gösterememektedir. Bu eşitsiz durum da, bütünsel bir fotoğraf yakalamamızı engellemekte, aydı­nı­mızı farkında olmadan içinde yer aldığı tehlikeli bir iktidar avcısı masalına sürüklemektedir. 

 

                                                                                                                 Taşkın Takış

 

DERGİ KİMLİĞİ/İLETİŞİM

DOĞU BATI Düşünce Dergisi Yıl:9 Sayı:37 Mayıs-Haziran-Temmuz 2006

YAYIN KURULU: Halil İnalcık, E. Fuat Keyman, Mehmet Ali Kılıçbay, Etyen Mahçupyan, Şerif Mardin, Süleyman Seyfi Öğün, Doğan Özlem, Ali Yaşar Sarıbay.

GENEL YAYIN YÖNETMENİ: Taşkın Takış

SORUMLU YAZI İŞLER MÜDÜRÜ: Erhan Alpsuyu

HALKLA İLİŞKİLER: Şermin Korkusuz

DIŞ İLİŞKİLER SORUMLUSU: Savaş Köse

DANIŞMA KURULU: Cemal Bali Akal, Tülin Bumin, Ufuk Coşkun, Nezih Erdoğan, Cem Deveci, Ahmet İnam, Hasan Bülent Kahraman, Yusuf Kaplan, Kurtuluş Kayalı, Nuray Mert, İlber Ortaylı, Ömer Naci Soykan, İlhan Tekeli, Mirze Mehmet Zorbay

ADRES: Selanik Cad. 23/8 Kızılay-ANKARA

Telefon-Fax: 0 (312). 425 68 64 - 425 68 65

WEB, E-POSTA: www.dogubati.com Genel: dogubati@dogubati.com Satış: satis@dogubati.com Abonelik: abone@dogubati.com Yardım: yardim@dogubati.com

 

 

Bir Önceki Sayfaya Geri Dön                Ana Sayfaya Geri Dön